İrtiş, Alayundlu, Şorlar, Koyballar, Teleütler, Beltirler, Kumandılar, Begdili, Yıva…
Yukarıda adları geçen sokak isimleri Osmancık’a bağlı Şenyurt Mahallesinde bulunuyor.
Osmancık Belediyesi Kent Bilgi Sistemi projesi kapsamında saha çalışmalarını yaklaşık bir ay önce başlattı. Osmancık Belediyesi Kent Bilgi Sistemine geçişte altyapı çalışmalarının bir bölümü olan saha çalışmaları için 30 kişilik bir ekip kurarak yürütüyor.
Kent Bilgi Sistemi projesi kapsamında saha çalışmalarını yapan ekipler veri toplama çalışmalarına aralıksız devam ederken, Osmancık’ta ki cadde ve sokaklar, isimlerinin ilginçliği ve bu isimlerin konulmasına neden olan olaylar bakımından dikkat çekici.
Her an insanı şaşırtıp gülümseten, bazen hislendiren bazen de tecessüs sınırlarını zorlayan isimler arasında İrtiş, Alayundtlu, Şorlar, Koyballar, Teleütler, Beltirler, Kumandılar, Begdili, Yıva sadece bir kaçı.
Osmancık’taki Sokak isimlerinin bazıları telaffuz bile edilemezken bu isimlerin ne anlama geldiğini merak ettik ve araştırma gereği duyduk.
İrtiş:
İrtiş ismi Beyaz anlamına gelir. Sibirya’yı kuzeyden güney’e kat eden birde İrtiş Irmağı var. Coğrafya kitapları onun Obi'nin bir kolu olduğundan, Buz Denizi'ne döküldüğünden bahsederler.
Osmancık’ın Şenyurt Mahallesi’nde bulunan İrtiş Sokağı İrtiş Irmağından mı aldı yoksa kelime anlamı olan Beyaz’dan mı araştırmak gerekir.
Alayundlu:
Alayuntlu ifadesi ise araştırmacılar tarafından Ala-yontly, Ulayundluğ Alayund, Alayuntlu, Alayurtlu, Alayuntli... şeklinde değişik biçimlerde okunmuştur. Anlamı da tam aydınlatılmış sayılmaz. Mesela Alayundlu'nun iki kelime ve bir ekten meydana geldiği ve ilkinin ala, ikincisinin yund; ekin ise luk olduğu belirtilmektedir. Bu durumda Alayundlu, ala tenli, yani ala renkli anlamına gelmektedir.
Çorum'un ilk Türk ve Müslüman valisi olan Melih Ahmet Gazi'nin de Oğuzların "Üçok koluna" mensup, "Çavuldur ya da Alayundlu" boyuna bağlı "Çorumlu Oymağı'ndan" olduğu bilinmektedir.
Şorlar:
Şorlar Rusya'da yaşayan bir Türk halkı. Türk dillerinden Şorca konuşurlar.
Rusya'nın Kemerovo Oblastı'nda yaşarlar. Eskiden Kemerova bölgesinin adı Şor Türklerinin ülkesi anlamında Şorya idi. Rusların Şor Türklerini yoketmek için uğraşları neticesi Şorya'nın adı değiştirildi. Böylece nüfusu Rusların Şor Türklerine yaptığı soykırımı ile azalan Şor Türkleri unutturulmaya çalışıldı. Rusların yaptığı baskılar[kaynak belirtilmeli] sonucu Şorlardan ana dilini bilenlerin sayısı azalmıştır. Şorlar Ak Şor, Kızıl Şor, Kara Şor, Sarı Şor olarak ayrılırlar. Hıristiyanlardır. Nufüsları 10 000'i aşmaktadır. Dilleri Şor Türkçesi veya Şorca adı verilen Türkçedir.
Şor Türkleri, dil ve kültür manasında en çok Tuva Türklerine yakındır. Şor Türkleri yok olmak üzere olan Türk topluluklarından biridir.
Koyballar (Hayballar)
Kendilerine Tuba adını takmışlardır. Oturdukları saha Ute Irmağı boyu ile Abakan'ın sağ kıyısıdır. Karagas ve Koybal Türk boyları 13 soya ayrılmaktadırlar. Taşıdıkları adların mahiyetine ve yapısına bakılacak olursa, içlerine Yenisey-Ostvaklar'ı ile Samoyed'ler de karışmıştır. Şiveleri Sagay ve Kaçin ağızları karışmasından türemiştir. Zaten kendileri de Kaçin ve Sagaylar içerisinde erimiş gibidirler. Kaybollar, Kaçin grupları arasında kaybolmuş yalnızca Bey İli Koybal Köyü'nde kendi diyalektlerini korumuşlardır. Bunlarla beraber 2.000'e yakın olmak üzere mevcudiyetlerini muhafaza etmişlerdir.
Teleütler:
Batı Sibirya’da yaşayan ve gittikçe azalan nüfuslarıyla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan bir Türk halkıdır.
Eskiden çok büyük bir Türk Halkı olan Teleütler’in büyük bir kısmı, hiç şüphesiz güney ve batı komşuları ile karışmıştır; Kazak-Kırgızlar arasında orta ve büyük yüz sultanlarının kölelerine bugün bile Tölöngüt denmesi, bunu ispat eden hadiselerdendir.
Teleütler’in daha 17. yüzyılda Tomsk civarında yerleşen kısmı sürgün Müslümanlar’la karışmış ve İslamiyet’i kabul etmiştir.
Beltirler:
Beltirler, Güney Sibirya'da, Hakas özerk ilinde yaşayan, Abakanlılar kolundan bir Türk boyu. Günümüzde öteki Abakan boylarıyla birlikte, Hakaslar adını almışlardır.
Sagay Türkleri alimlerinden Prof. Katanov ise bunları, Minusinsk Tatarları'ndan saydığı halde, diğerleri bu etnik adı bütün Abakan Türkleri'ne teşmil etmişlerdir.Çeşitli soylara ayrılırlar. İçlerinde Altay Türkleri'nden olduklarını belirtenler de vardır. Yerleşik hayat sürmektedirler. Sayıları 12.000'in üstündedir.
Kumandılar:
Kuzey Altaylarda yaşayan bir Türk boyu ve bu boydan olan kimse anlamına geliyor.
Beğdili:
Türkler'in Oğuz Boyu'nun, Bozoklar'ın Yıldız Han kolundan bir oymaktır. Büyük bir bölümü XIII.Yüzyıl'da İran'a, Anadolu'ya ve Suriye'nin kuzeyine göç ettiler.
Yıva:
Yıva boyu, Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuz Türklerinin 24 boyundan biri ve Kaşgarlı Mahmud'a göre Divânü Lügati't-Türk'teki yirmi iki Oğuz bölüğünden dördüncüsüdür.
Osmancık’ta bulunan 18 mahalle ve bu mahallelere bağlı cadde ve sokaklarda bulunan konutlar tek tek gezilerek toplanacak veriler şehrin sosyal ve fiziki dolgusunu ortaya çıkararak, belediyenin yapacağı hizmetlere yol göstereceği gibi yapılan saha çalışmaları sonucunda ilginç gelen sokak isimlerini araştırma gereği duymamız atalarımızın ata yurtlarından Anadolu'ya gelişlerinde yerleştikleri yerlere bağlı oldukları boy, aşiret, oymak ve beylerinin isimlerini vermeyi bir gelenek haline getirdiklerini ilçemizdeki sokak isimlerine baktığımızda açıkça görebiliyoruz.
.jpg)
.jpg)
